Rady, porady, sugestie, zachęta:
- Zwróć uwagę na to, że tematu wypracowania nie tworzy jedno słowo kluczowe; jest ono wpisane w zdanie, które w całości trzeba wziąć pod uwagę.
- Słowo kluczowe tematu przywołuj w każdym akapicie rozwinięcia.
- Łącz akapity w inny sposób niż: „kolejnym utworem…”.
- Streszczanie nie jest argumentacją. Łącz wnioski z analizą zagadnienia (z konkretnym odwołaniem do treści).
- Sprawdź, czy masz trzysta słów (na poziomie podstawowym, gdy piszesz wypracowanie).
- Sprawdź, czy w notatce syntetyzującej masz od 60 do 90 słów.
- Nie ufaj intuicji, gdy liczysz słowa. Brak jednego słowa w notatce syntetyzującej zabiera punkt (nadmiar podobnie). Za mała ilość słów wypracowania to poważny problem.
- Może warto najpierw wykonać test historycznoliteracki, a potem test „Język polski w użyciu”? W pierwszej godzinie jesteś bardziej wypoczęty i może lepiej kojarzysz zagadnienia historycznoliterackie…
- Zanim napiszesz wypracowanie, stwórz jego ogólny szkic w brudnopisie.
- Pamiętaj, że zapis w brudnopisie nie jest automatycznie sprawdzany przez egzaminatora. Brudnopis nie jest brany pod uwagę.
- Pamiętaj, że masz wiele podpowiedzi (podpis ilustracji, pytania poprzedzające notatkę syntetyzującą, podpowiadające na co trzeba zwrócić uwagę).
- Fragmenty tekstów w teście numer 2 nigdy nie są ozdobnikiem. Trzeba odwołać się do nich.
- Jeśli nie rozumiesz tekstu z XIV-XIX wieku, podkreśl słowa, które jednak rozumiesz i na ich podstawie utwórz wniosek (test numer 2).
- Cytowanie (test 1, test 2) jest błędem (chyba że polecenie wyraźnie wskazuje na potrzebę cytowania).
- Zanim wyjdziesz z sali egzaminacyjnej, sprawdź czy nie masz zostawionego niewykonanego zadania, zostawionego „na później”.
- Zadania P/F nie zostawiaj bez zaznaczenia. Jeśli się wahasz, zaufaj intuicji.
- To, jak masz poprawić błędny zapis, jest wskazane na pierwszej stronie arkusza, w uwagach dla zdającego.
- Pamiętaj, że nieczytelne zapisy nie są (niestety) brane pod uwagę.
- Na egzaminie ustnym nie zapomnij, że ZAWSZE trzeba przywołać kontekst (jest to zapisane w temacie).
- Pisząc wypracowanie, nie rezygnuj z kontekstów; zdecydowanie zwiększają ilość punktów.
- Kontekst może być historycznoliteracki (na przykład piszesz o racjonalizmie, empiryzmie i irracjonalizmie w odwołaniu do „Romantyczności” Mickiewicza), teoretycznoliteracki (na przykład o sensie współistnienia realizmu z fantastyką lub celowości podwójnej narracji w „Lalce” Prusa), malarski (oczywisty Matejko, ale też nieoczywisty Witkacy), filozoficzny (piszesz o Sokratesie, Nietzschem…), psychologiczny (przywołujesz Freuda…), muzyczny (tekst ballady rockowej…), biograficzny (Słowacki jako dyplomata i prawnik, Prus jako powstaniec styczniowy, Nowakowski jako literacki współtwórca demokratycznej Polski…), teatralny (spektakl „Pretekstów”), filmowy (polecana klasyka filmu europejskiego), sportowy (wywiad z Igą Świątek z czasopisma branżowego), matematyczny (teoria prawdopodobieństwa wykorzystana do analizy planów Wokulskiego), historyczny (rewolucja przemysłowa w „Kordianie”, „Lalce”), geograficzny (jakość opisu Alp z „Kordianie” czy jeziora Genewskiego w lirykach lozańskich Mickiewicza), modowy (niedźwiedzia burka Mickiewicza na obrazie Wańkowicza), obyczajowy (Jagna z „Chłopów” podczas oczepin), egzystencjalny (zachowując proporcje – napisz o swojej podróży, gdy analizujesz „Odysa” Staffa; o sobie w Paryżu, gdy przywołujesz relacje Wokulskiego i Geista; o liście pradziadka żołnierza czy tomiku wierszy lokalnej poetki, gdy piszesz o patriotyzmie; o doświadczeniu z pracowni fizycznej, gdy piszesz o utopii naukowej w „Lalce” Prusa)…
- Za kontekst nie wybieraj lektury znanej w niskim stopniu (nikt nie lubi błędów rzeczowych…).
- Nie powtarzaj tych samych słów w bliskim sąsiedztwie. Bogactwo leksyki jest ważne. Terminologia literacka zawsze sprzyja pozytywnej ocenie.
- Tylko niektóre teksty ze szkoły podstawowej mogą funkcjonować jako tekst obowiązkowy w wypracowaniu (zeszyt z wypracowaniem poprzedza odpowiednia lista).
- Jeśli dobrze nie pamiętasz cytatu, nie zapisuj cudzysłowu!
- Na egzaminie ustnym zacznij od pierwszego lub drugiego zadania (nie ma to znaczenia).
- Na egzaminie ustnym staraj się wejść w dialog z oceniającym nauczycielem nie tylko poprzez jedno zdanie (dwa czy trzy). Śmiało zajmij stanowisko (nawet nietypowe). Twoja egzaminatorka ma prawo zadać Ci tylko jedno pytanie; postaraj się więc wykorzystać szansę i zrezygnuj z lakoniczości.
- Pojęcia kluczowe z podręcznika to bardzo cenna część wiedzy licealnej.
- Nie ufaj AI (tragizm Antygony myli z tragicznością, „katharsis” z myciem się…).
- Rezygnuj z odwołania do całego cyklu utworów (wybierz konkretny tren Kochanowskiego, konkretny sonet Mickiewicza). Ogólnikowość zamienisz w ten sposób na konkretność.
- Warto poczytać sentencje, złote myśli. Mogą być nietuzinkową częścią wstępu czy zakończenia (wypracowanie i egzamin ustny).
- Wyraźnie zaznacz początek i koniec wypowiedzi podczas egzaminu ustnego (kompozycja ma znaczenie). Jeśli nie masz pomysłu, po prostu powiedz „dziękuję, to koniec wypowiedzi”. Na egzaminie pisemnym unikaj słowa „podsumowując” (w zakończeniu), jednak na ustnym możesz go użyć.
- Czas na egzaminie ustnym: 15 minut przygotowania, 10 minut Twego monologu, 5 minut dialogu.
- Jeśli nie zgadzasz się na publiczne odczytanie wyniku egzaminu ustnego, zgłoś komisji egzaminacyjnej w sali. Komisja też będzie o tym pamiętać.
- Pisząc, nie wyobrażaj sobie obcego nieprzyjaznego egzaminatora. Pisz tak, jakby Twoim odbiorcą był ktoś znany, komu ufasz; wtedy znika lęk przed pustą kartką.
- Bądź uważny, bądź uważna.
- Pamiętaj o mikroprzerwach.
- Uważne oddychanie oddala zdenerwowanie (w wysokim stopniu).
- Pij wodę.
- Weź szczęśliwy długopis.
- Pociesz innych i siebie…
- Cała szkoła trzyma za Ciebie kciuki!
- Za rok nie będziesz pamiętać o maturze. Ustąpi nowym, ciekawym zdarzeniom.
